Wat terpenen zijn in één zin

Terpenen zijn vluchtige aromatische verbindingen die planten produceren en die verantwoordelijk zijn voor hun geur en smaak. Ze komen in vrijwel alle planten voor, van naaldbomen tot citrusvruchten en van lavendel tot hennep.

Stel: iemand loopt door een dennenbos en ruikt de kenmerkende harsgeur. Dat is pineen aan het werk. Even later snijdt diezelfde persoon een citroen door en herkent hij een compleet andere geur: limoneen.

Beide zijn terpenen, maar met totaal verschillend karakter. In hennep zit een mengsel van tientallen terpenen die samen het herkenbare "henneparoma" vormen (Bron: Russo, 2011).

Voor CBD-consumenten zijn terpenen relevant om twee redenen. Ten eerste bepalen ze de smaak en geur van full-spectrum-oliën. Ten tweede spelen ze mogelijk een rol in het entourage-effect, waarbij plantcomponenten elkaar zouden versterken.

Waarom planten terpenen produceren

Terpenen zijn geen toeval. Planten maken ze om plagen af te weren, insecten aan te trekken voor bestuiving en om zich tegen UV-straling te beschermen. Voor de plant is het een chemische taal.

In hennep zitten terpenen vooral in de trichomen, de kleine harskliertjes op de bloemen en bladeren. Deze trichomen zijn ook de plek waar cannabinoïden worden gemaakt. Voor de plant is dat efficient: één klier maakt zowel het "afweersysteem" (terpenen) als de metabole moleculen (cannabinoïden).

De concentratie terpenen verschilt sterk tussen plantvariëteiten en zelfs tussen individuele planten (Bron: Booth & Bohlmann, 2019). Genetische factoren bepalen welke terpenen dominant zijn. Ook omgevingsfactoren spelen mee: zonlicht, temperatuur en bodem beïnvloeden de terpeenproductie.

De belangrijkste terpenen in hennep

In hennep komen tientallen terpenen voor, maar vijf krijgen de meeste aandacht in onderzoek en in productbeschrijvingen.

Myrceen heeft een kruidig, aards aroma en is de meest voorkomende terpeen in veel hennepvariëteiten. Het komt ook voor in hop, mango en tijm. Sommige hennepvariëteiten kunnen tot 50% van hun terpeenprofiel als myrceen hebben. Voor de smaak en het aroma van een full-spectrum-olie is myrceen vaak dominant.

Limoneen geeft een citrusachtige geur en zit ook in citrusschillen en veel keukenkruiden. Het is de terpeen die je de "frisse" geur van sommige hennepvariëteiten geeft. In onderzoek wordt limoneen bestudeerd voor mogelijke effecten op stemming, maar klinisch bewijs bij mensen is beperkt.

Pineen ruikt sparrenachtig, zoals dennennaalden in een naaldbos. Er zijn twee varianten (alfa- en beta-pineen) die iets verschillend ruiken. Sommige hennepvariëteiten hebben een uitgesproken pineen-profiel dat men herkent als "fris" of "harsig".

Linalool heeft een bloemig aroma, hetzelfde als in lavendel. In hennep komt linalool in wisselende concentraties voor. Voor consumenten die linalool herkennen, geeft dat een specifiek karakter aan de olie.

Caryofylleen heeft een peperachtig, kruidig karakter, ook aanwezig in zwarte peper en kruidnagel. Wat caryofylleen bijzonder maakt is dat het interactie heeft met de CB2-receptor, wat het uniek maakt onder terpenen. Sommige onderzoekers noemen het daarom een "diëtaire cannabinoïde".

Terpenen in verschillende CBD-producten

De aanwezigheid van terpenen verschilt sterk per spectrum-keuze bij CBD. Voor consumenten is dit een van de belangrijkste onderscheiden.

Bij full-spectrum blijven terpenen behouden tijdens extractie en verdere bewerking. Het lab-rapport laat vaak een terpeen-profiel zien met percentages per terpeen. Voor de smaak en het aroma van de olie is dit hoorbaar; de olie ruikt naar hennep, met een aardse tot citrus-achtige toon afhankelijk van de variëteit.

Bij broad-spectrum worden terpenen meestal grotendeels behouden, want het proces om THC te verwijderen richt zich alleen op die ene cannabinoïde. Soms gaan wel wat vluchtige terpenen verloren bij extra verwerkingsstappen, maar het profiel blijft in grote lijnen intact.

Bij isolaat zijn terpenen volledig weggezuiverd. Een isolaat is bijna 100% pure CBD, wit poeder zonder geur of smaak. Wie een isolaat kiest, kiest bewust voor het missen van terpenen.

Zie CBD-soorten voor de systematische vergelijking.

Terpenen en het entourage-effect

Het entourage-effect is de hypothese dat cannabinoïden en terpenen samen sterker werken dan afzonderlijk. De term komt van onderzoeker Ethan Russo, die er in 2011 een uitgebreide review over schreef (Bron: Russo, 2011).

De onderliggende gedachte is dat de plant miljoenen jaren de tijd heeft gehad om een chemische mix te ontwikkelen waarin componenten elkaar aanvullen. Wanneer een isolatie-proces alleen CBD haalt, verdwijnt die interactie. Wanneer een full-spectrum-extract terpenen en andere cannabinoïden behoudt, blijft de interactie mogelijk.

In laboratoriumonderzoek zijn er aanwijzingen dat bepaalde terpenen inderdaad de werking van cannabinoïden beïnvloeden. Bijvoorbeeld beta-caryofylleen dat direct aan CB2-receptoren bindt, of myrceen dat mogelijk de doorlaatbaarheid van de bloed-hersenbarrière beïnvloedt. Wat dit in klinische zin bij mensen betekent, is minder duidelijk.

Voor consumenten is de praktische afweging: full-spectrum en broad-spectrum bevatten terpenen; isolaat niet. Iemand die geloof hecht aan het entourage-effect, kiest een spectrum-product. Iemand die alleen CBD wil zonder plantcomponenten, kiest isolaat.

Terpenen buiten hennep

Terpenen zijn geen exclusieve eigenschap van hennep. Ze komen voor in duizenden planten en zijn essentieel voor de plantenwereld.

Etherische oliën uit lavendel, rozemarijn, munt en citrus zijn geconcentreerde terpeenmengsels. Aromatherapie draait om die stoffen. Voor CBD-consumenten is dit relevant omdat sommige merken terpenen uit andere planten toevoegen aan CBD-producten om een specifiek aroma te bereiken.

Bij vaping-vloeistoffen en sommige tinctuur-producten worden terpenen soms buiten de plantextractie om toegevoegd. Dat is technisch mogelijk, maar het maakt het product iets anders dan een "puur plantextract". Consumenten die precies willen weten wat ze binnenkrijgen, letten hierop in de ingrediëntenlijst.

Terpenen lezen op een lab-rapport

Een uitgebreid lab-rapport laat naast cannabinoïden ook terpenen zien. Voor consumenten geeft dit inzicht in het complete plantprofiel.

Op het rapport staan meestal 10 tot 20 terpenen met concentraties in procenten. Voor een full-spectrum-olie is een totaal terpeengehalte van 1 tot 3 procent gebruikelijk. Voor broad-spectrum kan het iets lager liggen. Voor isolaat is de regel simpel: geen terpenen.

Voor de meeste consumenten is de exacte terpeen-samenstelling minder belangrijk dan de aanwezigheid ervan. Wie geïnteresseerd is in specifieke terpenen (bijvoorbeeld beta-caryofylleen om zijn CB2-interactie) kan dit navragen bij de producent.

Zie analysecertificaat voor de details van rapport-lezing.

Terpenen en de smaak van CBD-oliën

Voor consumenten die de smaak van CBD-oliën beoordelen, spelen terpenen een grote rol. Verschillende terpeen-profielen geven verschillende smaak-belevingen.

Aards en kruidig: hoge myrceen-concentraties geven de klassieke "hennep-smaak" die veel mensen associëren met CBD. Voor sommige gebruikers is dat een voordeel; voor anderen een reden om broad-spectrum of isolate te kiezen.

Citrusachtig en fris: hoge limoneen-concentraties geven een lichtere, iets citrusachtige toon. Voor mensen die de zwaardere aardse tonen minder plezierig vinden, is een limoneen-rijke variëteit een keuze.

Bloemig: hoge linalool-concentraties geven een aroma dat lijkt op lavendel. Deze variëteiten zijn niet de meest voorkomende, maar bestaan wel.

Sparren-toon: hoge pineen-concentraties geven een hars-achtige geur die aan naaldbossen doet denken.

Peperachtig: hoge caryofylleen-concentraties geven een kruidige, peperachtige toon.

Voor consumenten die precies willen weten welk terpeen-profiel in een olie zit, is een uitgebreid lab-rapport de bron. Niet alle merken vermelden terpenen in gedetailleerd rapport; bij twijfel kun je bij het merk navraag doen.

Gerelateerd

• Plant: overzicht van hennepplant-componenten
• Hennep: de plant zelf
• Cannabinoïden: de moleculaire familie waarmee terpenen synergie zouden hebben
• Entourage-effect: de hypothese van synergie
• CBD-soorten: spectrum-keuze bepaalt terpeen-inhoud