De hennepplant en haar componenten

Waar CBD vandaan komt

CBD is een molecuul dat de hennepplant zelf produceert. De plant heet Cannabis sativa en heeft een aantal varianten met sterk verschillende chemische profielen. Wat op de markt "hennep" heet, is dezelfde soort als wat men doorgaans "cannabis" noemt, maar met een genetische en juridische afspraak: hennep bevat minder dan 0,3% THC (of 0,2% in sommige EU-landen tot voor kort). Cannabis-recreatief bevat vaak 15 tot 25% THC. Het verschil zit in de kweek en de plantvariëteit, niet in de biologische soort.

Stel: iemand loopt door een hennepveld in de Achterhoek en denkt aan de bekende geur. Die plant komt uit dezelfde familie als recreatieve cannabis, maar produceert die geur zonder de sterke THC-lading. Voor CBD-producenten is dit de bron. De plant wordt geteeld voor vezel, zaad of extractie, afhankelijk van het doel.

Wat zit er allemaal in de hennepplant?

De plant produceert honderden verbindingen die relevant zijn voor CBD-producten. De vier belangrijkste categorieën zijn cannabinoïden, terpenen, flavonoïden en vetten uit het zaad. Elke categorie krijgt een eigen route in de productie.

Cannabinoïden zijn de moleculen die uniek zijn voor deze plant (en verwante soorten). Naast CBD zijn er CBG, CBN, CBC en CBDA plus zo'n honderd verwante stoffen. THC hoort er ook bij, maar wordt in hennep alleen in minimale hoeveelheden gevormd.

Terpenen zijn de aromatische verbindingen die zorgen voor de geur van hennep. Ze komen ook voor in andere planten: myrceen zit ook in hop, limoneen in citrus, pineen in dennennaalden. Terpenen dragen niet alleen bij aan het geurprofiel, maar spelen ook een rol in de mogelijke synergie met cannabinoïden (Bron: Russo, 2011).

Flavonoïden zijn kleurpigmenten en antioxidanten die in veel planten voorkomen. In hennep zijn cannaflavines specifiek voor deze soort. Ze krijgen minder aandacht dan cannabinoïden en terpenen, maar zijn onderdeel van het volledige plantprofiel.

Vetten uit het zaad hebben een aparte status. Hennepzaad bevat omega-3 en omega-6 vetzuren in een gunstige verhouding, maar geen CBD. Meer daarover onder hennepzaadolie.

• Hennep: de plantvariëteit met minder dan 0,3% THC, EU-gereguleerd
• Terpenen: vluchtige aromatische verbindingen met eigen rol
• Hennepzaadolie: geen CBD, maar een aparte voedingsolie uit hetzelfde zaad

Hennep versus cannabis: een belangrijk onderscheid

In dagelijks taalgebruik lopen "hennep" en "cannabis" door elkaar, maar in juridische zin zijn het twee verschillende dingen. Het onderscheid loopt langs het THC-gehalte, en dat is niet een gedetail: het bepaalt of een product legaal in Nederland verkocht mag worden.

Hennep is Cannabis sativa met minder dan 0,3% THC (in de EU-registratie; sommige oudere regels hanteerden 0,2%). Dit is wettelijk toegestaan voor industriële teelt in Nederland en de EU. Vezels worden gebruikt voor textiel en bouwmateriaal, zaden voor voeding, en bloemen voor CBD-extractie.

Cannabis in de dagelijkse betekenis verwijst meestal naar THC-rijke variëteiten met 15% of meer THC. Die vallen onder de Nederlandse Opiumwet. Alleen medicinale cannabis (via het Bureau voor Medicinale Cannabis) is via de apotheek verkrijgbaar; voor recreatief gebruik geldt een gedoogbeleid via coffeeshops.

Alle CBD-producten op cbdviva.nl komen uit hennep. Voor de juridische details, zie CBD-wetgeving Nederland en de THC-grens.

Waarom er zoveel verschillende plantvariëteiten zijn

Telers selecteren generaties lang op eigenschappen zoals cannabinoïde-profiel, geur, vezelsterkte of zaadopbrengst. Het resultaat: honderden "strains" of variëteiten met sterk verschillende chemische samenstellingen.

Een hemp-strain die is gekweekt voor CBD-productie heeft mogelijk 15% CBD en onder 0,3% THC. Een strain voor zaadproductie heeft nauwelijks cannabinoïden. Een strain voor vezel is groot en snel groeiend maar chemisch bijna leeg. Voor consumenten van eindproducten maakt de strain minder uit dan de kwaliteit van de extractie, maar voor telers is dit een fundamentele keuze.

Ook belangrijk: de plant maakt cannabinoïden in "trichomen", kleine harskliertjes op de bloemen en bladeren. Die trichomen zijn de rijkste bron voor extractie. De hoeveelheid trichomen verschilt sterk per strain en per rijpheidsstadium.

Van plant naar flesje: wat er onderweg gebeurt

Tussen "hennepplant in het veld" en "olie in het flesje" zit een reeks stappen die het uiteindelijke productprofiel bepalen: extractie, decarboxylatie, filtratie en formulering. Elke stap heeft een eigen technische keuze.

Bij extractie wordt de cannabinoïde-rijke fractie uit het plantmateriaal gehaald. De meest gangbare methode is CO2-extractie onder hoge druk, die een relatief schone extractie geeft zonder chemische residuen. Andere methoden gebruiken ethanol of koolwaterstoffen.

Bij decarboxylatie wordt de zuur-vorm CBDA omgezet naar de actieve vorm CBD, door verwarming. In de plant zit CBD grotendeels als CBDA. Voor de meeste eindproducten wordt dit omgezet. "Raw"-varianten slaan de decarboxylatie over en bevatten daardoor CBDA als hoofdvorm.

Bij filtratie en spectrum-keuze wordt bepaald of het eindproduct full-spectrum blijft (met alle plantcomponenten), broad-spectrum wordt (met THC eruit) of isolaat (alleen CBD). Dit is een belangrijke consumentenkeuze; zie CBD-soorten.

Bij formulering wordt de extractie gemengd met een draagolie zoals MCT-olie of hennepzaadolie tot het gewenste percentage.

Voor de productie-details zie CO2-extractie, decarboxylatie en MCT-olie.

Verwarring vermijden: drie veelvoorkomende misvattingen

Er zijn drie punten waar consumenten regelmatig struikelen. Ze zijn met een korte uitleg te ontwarren.

Hennepzaadolie is niet hetzelfde als CBD-olie. Hennepzaadolie wordt geperst uit de zaden en bevat geen CBD. Wel is het een goede voedingsolie met omega-vetzuren. Sommige supermarkten verkopen hennepzaadolie, wat legaal is en niets met de CBD-markt te maken heeft. Kijk altijd op het etiket of er CBD in zit; staat er alleen "hennepzaadolie" of "hemp seed oil" zonder mg CBD, dan is er geen CBD in het product.

Meer THC betekent niet meer werking. Sommige mensen denken dat de illegale variant sterker "werkt". Voor het CBD-effect maakt de THC-inhoud weinig uit; het is CBD zelf dat centraal staat. De THC-grens is een juridische grens, geen effectiviteits-grens.

CBD is niet "extract van cannabis" in de manier waarop mensen dat woord bedoelen. Het is een specifiek molecuul uit een specifieke plantvariëteit. Extracten van andere cannabinoïden (zoals CBG of CBN) zijn losse producten, geen "CBD".

Historische context van hennep

Hennep is een van de oudste gedomesticeerde gewassen ter wereld. Voor de context van moderne CBD-producten helpt het om te weten waar de plant vandaan komt.

Archeologische vondsten wijzen op gebruik in Azië tot 10.000 jaar geleden. Vezels van de hennepplant werden vroeg in de menselijke geschiedenis gebruikt voor touw, textiel en visnetten. In China zijn hennepvezels gevonden op keramiek uit rond 4000 voor Christus.

In Europa was hennep een essentieel gewas voor scheepstouw en zeildoek tot de industriële revolutie. De Gouden Eeuw in Nederland dreef mede op scheepvaart, en die scheepvaart dreef mede op hennep-touwwerk. De VOC-schepen gebruikten Nederlandse hennep voor hun tuigage.

Na de opkomst van katoen en later synthetische vezels verdween de teelt grotendeels. In de tweede helft van de 20e eeuw kwam hennepteelt terug, aanvankelijk voor vezel- en zaadproductie, later ook voor CBD-extractie.

Het onderscheid tussen "hennep" en "cannabis" is voor een groot deel juridisch, niet biologisch. Historische bronnen maken dat onderscheid ook niet altijd; ze noemen het gewoon "hemp" of "kannabis" naar het Griekse woord. Voor moderne wet- en regelgeving is het THC-gehalte de scheidslijn.

Gerelateerd

• Cannabinoïden, overzicht
• CBD-soorten: full-spectrum, broad-spectrum en isolaat
• Productie: extractie en decarboxylatie
• Ingrediënten: draagoliën in eindproducten
• CBD-wetgeving: juridisch kader in Nederland